| ZEMİN ARAŞTIRMALARI | E-posta |
Sayfa 1 - 2 ZEMİN ETÜDÜ
ZEMİN ETÜDÜ: Her türlü binanın oturduğu zeminin geoteknik özelliklerini (Zeminin topoğrafik özellikleri, şev-heyelan durumu, zeminin depremselliği, taşıma güçleri, yer altı suyu seviyesi, sismik hızları, zeminin hakim periyotları, bulk modülü, dinamik elastik parametreleri vs.) belirlemek için yapılan etüttür. Firmalar tarafından parsel bazında zemin etüd çalışmaları gerçek- leştirmektedir. Hazırlanacak zemin etüd çalışması ile binanızın oturduğu zemin yapısı hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz. Zemin etüd araştırmaları başlıca iki bölümden oluşmaktadır: 1. SAHA ÇALIŞMASI Etüd çalışması öncesi yapılacak programa göre firma mühendisleri sahaya gelerek, zeminde yapılacak bina özellikleri, zeminin topografik özellikleri, şev durumuna vb. göre zeminde yapılacak çalışmaları (sondaj veya araştırma çukuru adedi derinliği, sismik serim sayısı vb.) belirler. a) Zemin etüd sondajı veya araştırma çukuru 2. BÜRO ÇALIŞMASI
Saha çalışması, sondaj çalışması, sismik ve rezistivite çalışmalarını müteakip, zeminin depremselliğini, taşıma güçlerini, zemin sınıflandırmasını, Yeraltı su durumunu, şev-heyelan durumunu, temel ile ilgili önerileri içeren bir zemin etüd raporu hazırlanır. Hazırlanan rapor Bayındırılık Bakanlığı formatına uygun olarak hazırlanmakta olup Jeoloji ve jeofizik Mühendisleri Odasına onaylatılmaktadır. 3. JEOLOJİK - JEOFİZİK PROJELER Zemin Etütleri 4. SİSMİK YÖNTEM Sismik çalışmaları firma mühendisleri tarafından yapılmakta ve bulunan sismik hızlardan, zemin hakim periyodu, bulk modülü, taşıma gücü vb. dinamik elastik parametreler hakkında bilgi sahibi olunmaktadır. Sığ sondaj kuyularının dibinde dinamit patlatmak veya ağır bir cismi kaldırıp yere bırakmak suretiyle meydana gelen sarsıntıyı (titreşimi), atış noktasından belirli uzaklıklarda yerleştirilmiş olan sismometreler (jeofonlar) ve kayıtçılarla kaydettikten sonra elde edilecek sismogramlardan yeraltının jeolojik yapısını hesap yoluyla çıkarma yöntemidir. Bu yöntemin diğer yöntemlere olan üstünlüğü birkaç faktörden kaynaklanır. Bunlar arasında en önemlileri yüksek doğruluk, yüksek çözüm gücü (ayırım) ve sahip olduğu büyük nüfuz derinliğidir. Temel sismik arama tekniği, sismik dalgaların üretilmesi ve kaynaklardan (ekseriyetle kaynağa doğrultulmuş düz bir hat boyunca düzenlenmiş) jeofon serilerine giden dalgalar için gerekli zamanı ölçmekten ibarettir. Yapısal bilgiyi çıkarmada başlıca iki yol vardır: 1.İki kayaç tabakası arasındaki arayüzey boyunca olan kırılma (refraksiyon) yolu (yaklaşık olarak yatay) Sismik aramanın amacı; gözlenen varış zamanları, genlik ve frekans değişmelerinden, kayaçlar ve özellikle tabakaların durumu hakkında bilgiyi ortaya çıkarmaktır. 1.Sismik Refleksiyon (Yansıma) Yöntemi Yüzeye yakın bir yerde dinamit patlatılması, mekanik çarpma veya titreştirme (vibrasyon) yoluyla üretilen ve farklı fiziksel özelliklere sahip formasyonlar arasındaki arayüzeylerden yansıdıktan sonra yeryüzüne dönen bir sismik dalgaya ait gerekli zamanları ölçmek suretiyle yeraltı formasyonlarının yapısı haritalanabilir. Yansımalar, yer hareketine yanıt veren saptayıcı aletlerle kaydedilir. 2.Sismik Refraksiyon (Kırılma) Yöntemi Patlatma ile elde edilen dalgalar, yer içinden geçerek büyük yatay mesafeler katetmek zorundadırlar. Çeşitli kaynak-alıcı uzaklıklarında yol almaları için gereken zamanlar, yayılımları boyunca içinden geçtikleri yeraltı formasyonlarının derinlikleri ve hızları hakkında bilgi verirler. Bu yöntem, refleksiyon yönteminden ekseriyetle daha kısa zamanda ve daha ekonomik olarak, verilen bir sahanın araştırılmasını mümkün kılar. Kuyu İçi Sismik Kuyu içi sismik araştırmaları arasında ''Down Hole'' metodu en etkili metotlardan biridir. Metodun uygulanması için bir kuyu yeterlidir. Sismik enerji kuyu yüzeyinde belli bir mesafede üretilir. Sismik dalgaların ilk varış zamanları, kuyu cidarları ile temas sağlayan 3 bileşenli bir jeofonun belli mesafe ve aralıkta kuyu içinde aşağı doğru hareketi ile sağlanır. Tüm kuyuya ait zaman- derinlik eğrisi, kuyu içinde her bir derinlik için ölçülen P ve S varış hızlarının kombinasyonu ile elde edilir. Bu elde edilen veriler kuyu içindeki interval hızlarının bulunması ve çeşitli elastik parametrelerinin hesaplanmasında kullanılır. Cross Hole en az iki kuyu gerektirdiği için daha az uygulanmakta olmasına rağmen patlatmanın kuyu içinden yapılması ise tercih sebebidir. 5. ELEKTRİK ÖZDİRENÇ YÖNTEMİ Elektrik Özdirenç Yöntemi, yeryüzündeki belirli bir noktadan yer içerisine büyüklüğü bilinen bir akımı vermek ve kullanılan elektrot dizilimi vasıtasıyla yer içerisinde oluşan gerilim farkını saptamak şeklinde uygulanır. Sonuçta, arazide uzaklığın değişkeni olarak ölçülen özdirenç ayrılıklarının yarattığı derin görünür özdirenç (ρa) eğrilerinden yararlanmak suretiyle yeraltındaki jeolojik yapı tanımlanır. Değerlendirmede amaç; (ρa) eğrisini veren yapıyı oluşturan katmanların özdirenç (ρa) ve kalınlıklarının (h) bulunmasıdır. Özdirenç yönteminin arazide uygulanışı iki şekilde olur. Bunlardan biri yerin yanal yöndeki değişimini araştıran "Elektrik Haritalama veya Profil" diğeri ise yer içerisindeki tabakaların düşey yöndeki değişimlerinin incelendiği "Düşey Elektrik Sondajı (DES)"dır. DES jeofizikte çok yaygın kullanılan bir yöntemdir. Yöntem, yeryüzündeki iki elektrot yardımıyla yer içerisine doğru akım verilmesi ve diğer bir çift elektrotla gerilim farkının saptanması şeklinde uygulanır. DES'in en önemli özelliği, her ölçü sonunda iki akım elektrotu arasındaki uzaklığınıhn arttırılması ve böylece akımın daha derine erişmesinin sağlanması ve görünür özdirenç derinlik değişiminin grafik olarak elde edilmesidir. 1.Özdirenç (Rezistivite) Yöntemi Uygulama Biçimleri 1.1.Düşey Elektrik Sondajı (DES) Yeraltının yataya yakın birçok tabakadan oluştuğu yerlerde özdirencin düşey değişiminin elde edilmesi için yapılan işlemlerdir. DES yer yüzeyi üzerindeki tek bir noktadan aşağıya doğru derinlikle özdirenç değişimini ortaya koyar ve ilgili derinliklerdeki jeolojik bilgiyle korelasyonu sağlar. Temel ilke akım elektrotları aralığını arttırmak suretiyle akımın sürekli bir şekilde daha derine nüfuz etmesini sağlamaktır. 1.2.Elektrik Haritalama veya Profil Eğer tabakalar veya ara yüzeyler yatay olmayıp düşey iseler uygulanan özdirenç ölçüm yöntemi Elektrik Haritalama veya Profil (Kesit) adını alır. Bu yöntemin amacı yanal değişimleri bulmaktır ve bilhassa mineral aramasında faydalıdır.Özdirenç ölçümleriyle yanal arama en iyi şekilde; dik olan meyilli kontaklar ve özdirenç farklılığına sahip dayklar gibi iki boyutlu anomalilerin bulunmasına ve daha az mertebede örneğin kabaca küreye benzetilen üç boyutlu iletkenlerin yerinin saptanmasında elverişlidir. 2.Elektrik Özdirenç Yöntemi Arazi Ekipmanı Arazide yapılan özdirenç ölçümleri için kullanılan ekipmanı genel olarak,
|
